کودک و نوجوان
1397/05/06 15:54

دستورالعمل عوارض ناشی از واکسن

طبقه بندی پیامدهای نامطلوب پس از ایمن سازی *(AEFIs)

واکسنهایی که در برنامه ایمن سازی کشوری استفاده می شوند، بسیار مؤثر و ایمن هستند. با این حال هیچ واکسنی، کاملا ایمن نیست و ممکن است پس از ایمن سازی، منجر به بروز عارضه شود. به علاوه ماهیت واکسنها و مراحل ایمنسازی، منابع بالقوه ای برای ایجاد پیامدهای نامطلوب هستند. 

هر پیامد نامطلوب متعاقب ایمن سازی (AEFI)، عارضه ای است که پس از ایمن سازی به وجود آمده و عقیده بر آن است که علت آن ایمن سازی است. عوارض گزارش شده، ممکن است واقعی باشند (مثلا در نتیجه استفاده از واکسن) یا در طی مراحل ایمن سازی به وجود آمده باشند و یا در اثر پیامد همزمانی ایجاد شده باشند که مربوط به واکسن با مراحل ایمنسازی نبوده ولی با ایمنسازی همراه شده است. با توجه به هدف این راهنما، عوارض نامطلوب پس از ایمنسازی به ۵ گروه طبقه بندی می شوند :

واکنش به واکسن : عوارضی که می توانند به دلیل ماهیت واکسن به وجود آیند.
اشتباه در برنامه : عوارضی که ممکن است به دلیل بروز اشتباه در مراحل ایمن سازی روی دهند.
همزمانی : عوارضی که ممکن است به ایمن سازی مربوط نباشند اما موقتا به واکسن ارتباط داده شوند.
واکنش تزریق : عوارضی که به دلیل اضطراب و تشویش در اثر ترس و یا درد ناشی از تزریق بروز می نمایند.
واکنش ناشناخته : عوارضی که در اثر عوامل ناشناخته ایجاد می شوند.

واکنش مربوط به واکسن (Vaccine Reaction)

 واکنش واکسن ها به واکنش های خفیف و خیلی شدید تقسیم بندی می شوند. بیشتر واکنشها خفیف هستند و خود به خود بهبود می یابند. واکنشهای خیلی شدید، نادر هستند.

 ۱- واکنشهای عادی و خفیف واکسن

واکسن ها موجب فعال کردن سیستم ایمنی و در نتیجه ایجاد ایمنی در بدن می شوند، واکنشهای موضعی، تب و علائم عمومی، جزء پاسخهای ایمنی هستند؛ بعلاوه بعضی از واکسنها، حاوی موادی مانند آدجوانت، نگهدارنده و تثبیت کننده هستند که می توانند باعث ایجاد این واکنشها شوند.

واکسنی که کم عارضه باشد و پاسخ ایمنی خوبی را ایجاد نماید، یک واکسن خوب و موفق است. واکنشها معمولا از یک تا دو روز بعد از ایمنسازی اتفاق می افتند (به جز سرخک / MMR که عوارض آن ۶ تا ۱۲ روز بعد از واکسیناسیون اتفاق می افتد).

واکنش های موضعی (Local  Reaction):

شامل درد، تورم و یا قرمزی محل تزریق که میزان مورد انتظار برای اغلب واکسنها، حدود ۱۰ درصد است؛ بجز واکسن ثلاث و یادآور کزاز که میزان واکنشهای موضعی آن ممکن است تا ۵۰ درصد نیز برسد. دو هفته پس از تزریق واکسن ب.ث. ژ واکنش موضعی به صورت پاپول مشاهده میشود که به صورت زخم در آمده و بعد از چند ماه، بهبود می یابد و پس از بهبودی از خود اسکار باقی می گذارد. ضخیم شدن بافت محل زخم (اسکار) در جمعیتهای آفریقایی و آسیایی، شایع است

 واکنشهای عمومی (Systemic Reaction) :

شامل تب بوده و پس از واکسیناسیون در حدود ده درصد یا کمتر اتفاق می افتد تب متعاقب واکسن ثلاث ممکن است به ۵۰ درصد نیز برسد. سایر واکنشهای عمومی شایع مثل تحریک پذیری، خستگی و رنگ پریدگی و از دست دادن اشتها بعد از واکسیناسیون با واکسن ثلاث اتفاق می افتند. در مورد سرخک / MMR و OPV  به دلیل عفونت ناشی از ویروس زنده ضعیف شده واکسن، واکنشهای عمومی ایجاد می شوند. در ۵ الی ۱۵ درصد افرادی که واکسن سرخک دریافت می کنند، واکنشهایی مانند تب، راش و یا التهاب ملتحمه مشاهده شده که این عوارض در مقایسه با ابتلا به وسیله ویروس وحشی سرخک، خیلی خفیف هستند. اما این علائم در مورد افراد دارای نقص ایمنی می تواند شدت پیدا کند و حتی منجر به مرگ شود.

واکنشهایی نظیر تورم غدد پاروتید در اثر واکسن اوریون و درد مفاصل و تورم غدد لنفاوی در اثر سرخجه، در بچه ها حدود ۱٪ است و درد مفاصل ناشی از واکسن سرخجه در بزرگسالان، ۱۵٪ می باشد. علائم عمومی OPV در کمتر از یک درصد از واکسینه شده ها به شکل اسهال، سردرد و درد عضلانی مشاهده می شود.

علائم عمومی شامل سردرد، اسهال و درد عضلانی است. میزان عوارض موضعی دزهای یاد آور بین ۵۰ تا ۸۰ درصد افزایش پیدا می کند.

۲- واکنشهای نادر و شدید واکسن ها

 بیشتر واکنشهای نادر و شدید واکسن ها مثل تشنج، ترومبوسیتوپنی، حملات هایپوتونیک با کاهش پاسخ دهی و جیغ کشیدن مداوم گذرا بوده و موجب مشکلات طولانی مدت نمی شوند و آنافیلاکسی که بالقوه کشنده است نیز به شرط شناسایی سریع و اقدام مناسب، قابل درمان است، بدون اینکه اثرات طولانی مدت بر روی بیمار داشته باشد. اگرچه آنسفالوپاتی، جزء واکنش های نادر واکسن سرخک و ثلاث ذکر می گردد ولی با اطمینان نمی توان گفت که واکسن، علت بروز آنسفالوپاتی است. بعضی از عوارض شدید هم می تواند یک حادثه همزمان باشد.


عوارض نامطلوب پس از ایمن سازی

عوارض همزمان:

 ممکن است یک عارضه همزمان با ایمنسازی اتفاق بیفتد و به ایمنسازی ارتباط داده شود و به عبارت دیگر می توان گفت که به طور تصادفی همزمان شده است و ما را به اشتباه متوجه عوارض پس از واکسیناسیون می نماید، این ارتباط موقتی در بسیج واکسیناسیون که تعداد دز بیشتری از واکسن تجویز می شود اجتناب ناپذیر است.

تزریق واکسن ها معمولا در اوایل زندگی یعنی در سنی که ابتلاء به عفونت ها و سایر بیماریها مثل بیماریهای مادرزادی یا بیماریهای عصبی شایع تر هستند انجام می شوند. بنابراین امکان دارد بسیاری از اتفاقات با تجویز واکسن همزمان شده و به واکسن نسبت داده
الف⇦
ب⇦
ج⇦
 
شود. برای مثال، بیشترین میزان ابتلا به سندرم مرگ ناگهانی شیر خواران، در سالهای اولیه زندگی یعنی همان زمان ایمن سازی اتفاق می افتد. بنابراین بسیاری از موارد مرگ در اثر بیماری فوق در کودکانی اتفاق خواهد افتاد که به تازگی واکسن دریافت کرده اند، اگرچه مطالعات انجام شده ارتباط ضعیفی را بین سندرم مذکور و ایمن سازی نشان می دهند. عوارضی که همزمان با واکسیناسیون اتفاق می افتند را با توجه به جمعیت و میزان بروز موارد مرگ بیماری، می توان پیش بینی کرده و تخمین زد. وجود اطلاعات قبلی از نظر میزان بروز و مرگ از بیماریها امکان تخمین تعداد موارد همزمان را به ما می دهد.

برای مثال، فرض کنیم یک میلیون کودک ۱ تا ۱۵ ساله در یک بسیج ایمنسازی، واکسینه شده اند و میزان مرگ در چنین جمعیتی در سال برابر با ۳ نفر در هزار نفر باشد. پس ما به علت همزمانی، ۲۵۰ مرگ را یک ماه پس از ایمنسازی و ۸ مرگ را در روز ایمنسازی، انتظار داریم. این تعداد مرگ با ایمن سازی همزمانی پیدا نموده اند و می توانند با آن ارتباط علیتی نداشته باشند.

معمولا، عوارضی که همزمان با ایمنسازی ایجاد شده اند، به طور واضحی به ایمن سازی ارتباط نداشته و نیاز به بررسی ندارند (مثل پنومونی)؛ اگر چه، ممکن است گاهی عوارض شدید خاصی به دلیل همزمانی موقتی با ایمنسازی توسط والدین و جامعه به واکسن نسبت داده شوند. برای آرام کردن ترس جامعه و حفظ اعتبار برنامه لازمست، بررسی های لازم انجام گیرد، بخصوص اگر کودک قبلا سالم بوده است. پاسخ به نگرانی های جامعه در مورد سلامت ایمنسازی و برای حفظ اعتبار برنامه ایمنسازی، اهمیت دارد. محاسبه میزان مورد انتظار عوارض همزمان در بررسی موارد AEFI، کمک کننده است. اگر عارضه ای مشابه در همان گروه سنی و در همان زمان مشاهده شده و سابقه دریافت واکسن در آن گروه وجود نداشته باشد، احتمال واقعه همزمان، بیشتر است. همچنین ممکن است شواهد نشان دهند که عارضه به ایمن سازی مربوط نبوده است اما توصیه می شود مدارک پزشکی این افراد، برای بررسی های تخصصی بعدی، حفظ و نگهداری شود.

 واکنش تزریق (Injection Reaction) :

همه گروهها و افراد به نوعی در مقابل تزریق، واکنش نشان می دهند. این واکنش با محتوای واکسن، ارتباطی ندارد و در اثر ترس از تزریق است. غش کردن (Faint)، واکنش شایعی است که معمولا در بچه های بالای ۵ سال، اتفاق می افتند و این افراد بدون هیچ درمانی، خوب می شوند. احتمال غش کردن کودکان بزرگتر به هنگام ایمنسازی، وجود دارد و انتظار برای تزریق نیز نگرانی را افزایش می دهد. کاهش زمان انتظار، تنظیم درجه حرارت اتاق آماده کردن واکسن دور از دید کودک نیز به کاهش نگرانی کمک می کند. افزایش تنفس به علت اضطراب از ایمنسازی، منجر به بروز علائم خاصی نظیر سرگیجه، گیجی، احساس سوزش دور دهان و دستها میشود. بچه های کوچکتر، علائم دیگری را از خود بروز می دهند (مانند استفراغ) که از علائم تشویش و دلهره است و حبس نفس که به یک دورة کوتاه کاهش هشیاری منجر می شود و در طی این دوره، تنفس به حالت عادی بر می گردد و ممکن است کودک با جیغ زدن از تزریق جلوگیری کرده یا فرار نماید. تشنج یکی دیگر از واکنشهای هیجانی است که بعد از انجام تزریقات ممکن است بروز نماید. کودکانی که این واکنش را نشان میدهند، نیاز به بررسی ندارند اما باید از نتیجه و عاقبت این علائم اطمینان حاصل کنیم.

این واکنشها به نوع واکسن، ارتباط ندارند و صرفا به عمل تزریق، مرتبط هستند و در افراد دارای ترس از سوزن ( Needle - phobia )، شدیدتر بروز می نماید. اگر به گروهی واکسن می زنید، ممکن است هیستری به طور گروهی (Mass Hysteria) اتفاق بیفتد، بخصوص در صورت وجود تجربه قبلی در بعضی از اعضاء این گروه دادن اطلاعات کافی در مورد ایمنسازی و ایجاد آرامش و اطمینان از نحوه ارائه خدمت، موجب کاهش سطح اضطراب در مورد تزریقات می شود و بنابراین وقوع چنین عوارضی را کاهش میدهد. فردیکه سابقه سرگیجه و یا غش کردن پس از تزریق و یا واکسیناسیون را دارد، بهتر است در حالت نشسته و یا خوابیده، واکسینه شود و بعد از تزریق چند دقیقه استراحت نماید.

نظرات

نظر شما
نام :
پست الکترونیکی :
وب سایت :
متن :

تصویر :